Alkışlarla Muhsin Ertuğrul Sahnesi

ALİ SİRMEN

07.10.2007

Sevgili,

İstanbul Şehir Tiyatroları Muhsin Ertuğrul Sahnesi, hafta içinde perdesini açacaktı.

Açamadı.

O gün sanatçılar ve tiyatro severler, perdenin açılması gereken saatte, bu olayı protesto için Muhsin Ertuğrul Salonu önünde toplandılar.

Haberi duyduğumda içim cız etti.

Türk tiyatrosunun en önemli adı, bütün yaşamı boyunca işine bağlılığını ve titizliğini sürdürmüş olan Muhsin Ertuğrul ile, ilan edildiği zamanda açılmayan perde kavramlarının bir araya gelebileceğini hiç düşünmemiştim.

Muhsin Bey, herkesin zamanında salonda olması, perde açıldıktan sonra araya kadar kimsenin alınmaması kuralına o denli bağlıydı ki, bir keresinde geç kalan Atatürk 'ü bile bekletmişti.

Birkaç yıl önce, Müşfik Kenter, ablası Yıldız Hanım ile birlikte annelerinin ölümünde bile bu kuralı nasıl işlettiklerini anlatmıştı.

İstanbul Şehir Tiyatroları, Cumhuriyet öncesine dayanan bir kurum.

1914 yılında, İttihat ve Terakki'nin iktidarını pekiştirdiği dönemde, Batı anlamında bir müzik ve tiyatro konservatuvarı olarak kuruldu. O sırada İstanbul şehremini (Belediye Başkanı) olan Op. Dr. Ziya Topuzlu, belediye bütçesinden dönemine göre çok önemli bir meblağ olan 3 bin lirayı ve belediyenin mülkü olan Şehzadebaşı’ndaki Letafet Apartmanı’nı bu kuruluşa tahsis etti.

Namık Kemal 'in oğlu Ali Ekrem 'in (Bolayır) önerisi ile kuruluşa "Darülbedayi" adı verildi.

***

Yeni kurulan konservatuvarın başına Paris'ten getirilen Andre Antoine, 1. Dünya Savaşı başlayınca ülkesine döndü. Yerine de Reşat Rıdvan ile o sıralarda yirmili yaşlarında olan ve Antoine'ın Paris'ten öğrencisi Muhsin Ertuğrul getirildiler.

Darülbedayi, 1916 yılında, savaş içinde ilk oyunu "Çürük Elma" yı sahnelediğinde Muhsin Bey bu kuruluşun başındaydı.

Darülbedayi 1934 yılında İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları'na dönüştüğünde M. Ertuğrul yine oradaydı. Bu görevinde, 1947 yılında çıkan Devlet Tiyatro ve Operası Kanunu gereği, bu kuruluşları kurup yönetmek görevini alıncaya kadar bulundu. Ankara'da Devlet Konservatuvarı ve Devlet Tiyatroları'nın yöneticisi, solcu Muhsin Ertuğrul'a Demokrat Parti iktidarının pek fazla tahammül etmesi beklenemezdi.

Nitekim de öyle oldu.

Muhsin Ertuğrul Ankara'daki görevinden ayrılınca, İstanbul'a dönüp, bir bankanın desteğiyle "Küçük Sahne" yi kurdu.

Bu özel kuruluş, Türk Tiyatrosuna birçok sanatçı ve eser armağan ederek uzun yıllar yaşadı.

Daha sonra aralıklarla Şehir Tiyatroları'nda başrejisör olarak görev yapan Muhsin Ertuğrul, aynı zamanda yurtiçinde ve yurtdışında birçok film çevirdi, senaryo yazdı, tiyatro başyapıtlarından bazılarını dilimize kazandırdı. Yönettiği tiyatrolarda Türk yazarlarının oyunlarını sahneleyerek onların önlerini açtı. Birçok oyuncunun, tiyatro adamının yetişmesinde katkısı olan Muhsin Hoca, 1979 yılında 87 yaşında bir delikanlı olarak yaşama gözünü yumduğunda hala tiyatro ile yakından ilgiliydi.

***

Tiyatro dünyamıza birçok sanatçıyı, oyunu, yeniliği, bir yandan yerli yazarlarımızın eserlerini, öte yandan Batı anlamında tiyatro geleneği ve terbiyesini, bu arada, "The show must go on" (Perde hangi koşulda, her ne pahasına olursa olsun açılmalıdır) ilkesini kazandıran Muhsin Ertuğrul'un adını taşıyan binanın perdeleri bu yıl açılamayacak.

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş, tiyatronun ne sanatçısına ne de seyircisine doyurucu bir açıklama yaptı.

Ama bilinen o ki, o bina yıkılacak, sit alanı ilan edilen, ama spekülatörlerin iştahını celp eden bu mekanda (Kongre Vadisi) birbirinden değişik projeler var. Bunları, yasaya ve mevzuata uysalar da, uymasalar da yaşama geçirecekler.

Rant dünyasında, kim takar tiyatroyu, kim dinler Muhsin Ertuğrul'u?..

Hem de bu bölgeye yapılacak kongre salonunda IMF'nin toplantısı düzenlenecek.

IMF deyince akarsular durur tabii.

Hangi çağda, hangi ülkede yaşıyoruz?

Sanırım Sevgili, durumu en iyi özetleyen, Emre Kongar ile yaptıkları "Yorum Farkı" programında Mehmet Barlas oldu.

— Şimdiye kadar, ekonomi IMF'den soruluyordu, artık tiyatro da ondan sorulur olacak, dedi Mehmet Barlas.

Yerden göğe de haklıydı.

Kaynak: Cumhuriyet Gazetesi